Nhận biết vết ve cắn: cách gỡ ve, phát ban, dấu hiệu cảnh báo

Hướng dẫn của CDC là gỡ ngay con ve đang bám, không đợi đi gặp nhân viên y tế trước. Dùng nhíp đầu nhọn sạch kẹp con ve càng sát bề mặt da càng tốt, rồi kéo ra khỏi da với lực đều và ổn định. Không xoắn hay giật.

Sau đó, xử lý con ve bằng cách cho vào hộp kín, quấn chặt trong băng dính, xả xuống bồn cầu hoặc ngâm vào cồn — và không bóp nát nó bằng ngón tay. Rửa sạch vùng bị cắn và tay bằng xà phòng và nước, cồn y tế hoặc nước rửa tay khô.

Rồi kiểm tra phần còn lại của cơ thể. Lý do CDC đưa ra rất thẳng thắn: nếu bạn tìm thấy một con ve đang bám, có thể còn những con khác, và cần tìm và gỡ chúng kịp thời.

CDC nêu rõ từng mẹo dân gian và giải thích vì sao chúng là ý tưởng tồi. Không dùng vaseline, nhiệt, sơn móng tay hay các chất khác để cố khiến con ve tự nhả ra, vì việc này có thể kích động con ve và đẩy dịch nhiễm bệnh từ nó vào da.

CDC cũng khuyên không nên xét nghiệm ve, vì bốn lý do được liệt kê: các phòng xét nghiệm ve không bắt buộc phải đáp ứng tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng của phòng xét nghiệm chẩn đoán lâm sàng; kết quả dương tính cho thấy con ve mang mầm bệnh không có nghĩa là bạn đã bị nhiễm; kết quả âm tính có thể khiến bạn yên tâm sai lầm; và triệu chứng thường xuất hiện trước khi có kết quả. Quyết định điều trị không nên dựa vào kết quả xét nghiệm ve.

Hãy chụp ảnh con ve trước khi xử lý nếu bạn muốn ghi lại loài; chụp ảnh và ứng dụng sẽ nhận dạng nó.

CDC khuyên liên hệ bác sĩ nếu bạn bị phát ban hoặc sốt trong vòng vài tuần sau khi gỡ ve, và cho bác sĩ biết về vết ve cắn gần đây, thời điểm bị cắn và nơi bạn có thể đã bị ve bám.

Riêng với bệnh Lyme, CDC mô tả ban đỏ di chuyển (erythema migrans) bắt đầu tại vị trí vết cắn sau 3 đến 30 ngày, trung bình khoảng 7 ngày, và lan rộng dần trong vài ngày để đạt đường kính tới 12 inch (30 cm) hoặc hơn. Đôi khi vết ban nhạt dần ở giữa tạo thành hình giống bia bắn, nhưng không phải lúc nào cũng có dạng hồng tâm điển hình. Ban xuất hiện ở khoảng 70 đến 80 phần trăm người bị nhiễm — vì vậy không có ban không có nghĩa là không bị nhiễm.

Các triệu chứng sớm trong cùng khoảng 3–30 ngày gồm sốt, ớn lạnh, đau đầu, mệt mỏi, đau cơ và khớp, sưng hạch bạch huyết, và có thể xuất hiện mà hoàn toàn không có ban.

CDC liệt kê các loài ve phổ biến ở Hoa Kỳ cùng phạm vi phân bố và các bệnh chúng có thể mang.

• Ve chân đen (blacklegged tick), phân bố rộng ở miền đông Hoa Kỳ: anaplasmosis, babesiosis, bệnh Lyme, sốt hồi quy do ve cứng, ehrlichiosis và bệnh do virus Powassan. Nguy cơ bị cắn cao nhất vào mùa xuân, hè và thu
• Ve chân đen miền Tây (western blacklegged tick), vùng bờ biển Thái Bình Dương và đặc biệt là bắc California: anaplasmosis, bệnh Lyme, sốt hồi quy do ve cứng
• Ve chó Mỹ (American dog tick), phía đông dãy Rocky: bệnh sốt thỏ (tularemia) và sốt phát ban Rocky Mountain, với nguy cơ bị cắn cao nhất vào mùa xuân và hè
• Ve sao đơn (lone star tick), vùng Đông Bắc, miền Nam và Trung Tây: virus Bourbon, ehrlichiosis, virus Heartland, bệnh sốt thỏ, STARI và hội chứng alpha-gal. CDC gọi đây là loài ve rất hung hăng, cắn người
• Ve gỗ Rocky Mountain (Rocky Mountain wood tick), các bang vùng núi Rocky ở độ cao 4.000 đến 10.500 feet: sốt phát ban Rocky Mountain, sốt ve Colorado, bệnh sốt thỏ
• Ve Bờ Vịnh (Gulf Coast tick), đông nam Hoa Kỳ và có các quần thể khu trú ở nơi khác: bệnh rickettsia do Rickettsia parkeri

Ngưỡng của CDC là phát ban hoặc sốt trong vòng vài tuần sau khi bị ve cắn. NHS khuyên đi khám bác sĩ đa khoa (GP) nếu bị ve cắn rồi có triệu chứng giống cúm, hoặc phát ban hình tròn hay bầu dục có thể trông như hình hồng tâm. American Academy of Dermatology bổ sung rằng phát ban đỏ hình bánh vòng sau khi bị ve cắn có thể là dấu hiệu bệnh Lyme và cần dùng kháng sinh, và sốt kèm phát ban lấm tấm đỏ hoặc đen lan rộng có thể là dấu hiệu sốt phát ban Rocky Mountain, cần được điều trị ngay lập tức.

Hãy cho nhân viên y tế biết thời điểm bị cắn và nơi bạn đã ở. Vị trí địa lý giúp thu hẹp danh sách mầm bệnh có khả năng hơn là bản thân vết cắn.

Trang này tóm tắt những gì các nguồn y tế công cộng công bố. Đây không phải là chẩn đoán, và bất kỳ vết ve cắn nào kèm theo cảm giác không khỏe đều là lý do để đi khám.