Mạt cắn: ghẻ, mạt gà và mạt chuột

CDC mô tả các triệu chứng phổ biến nhất của ghẻ là ngứa dữ dội, đặc biệt về đêm, và phát ban trên da giống mụn nhọt. Phát ban thường xuất hiện ở vùng da giữa các ngón tay và các nếp gấp ở cổ tay, khuỷu tay, đầu gối và nách, cùng với dương vật, núm vú, thắt lưng, mông và bả vai. Ở trẻ sơ sinh, phát ban xuất hiện ở đầu, mặt, cổ, lòng bàn tay và lòng bàn chân.

Có thể thấy những đường hầm nhỏ ở nơi con ghẻ cái đào ngay dưới bề mặt da. Khoa côn trùng học của University of Kentucky mô tả dấu vết này là một nốt sần nhỏ, chắc, kèm một đường hầm màu đỏ dài khoảng 2 đến 3 cm, và cho biết con ghẻ có kích thước dưới 0,25 mm — nhỏ hơn một hạt cát.

CDC lưu ý rằng trên một người bị nhiễm nhưng ngoài ra vẫn khỏe mạnh, có thể chỉ có ít hơn 10 đến 15 con ghẻ, đó là lý do người bị ghẻ hiếm khi nhìn thấy được con ghẻ.

CDC cho biết khi một người bị nhiễm ghẻ lần đầu, triệu chứng thường mất 4 đến 8 tuần mới xuất hiện — và bệnh có thể lây ngay cả trước khi có triệu chứng. Ghẻ lây chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp da kề da, ít gặp hơn là qua dùng chung quần áo, khăn tắm hoặc chăn ga gối.

CDC cũng mô tả ghẻ vảy (ghẻ Na Uy) là một thể nặng, rất dễ lây, và lưu ý rằng việc chẩn đoán và điều trị ghẻ vảy chậm trễ thường có thể gây ra các ổ dịch.

Việc điều trị không phải là mua thuốc có sẵn trên kệ. CDC khẳng định tất cả các thuốc trị ghẻ đều cần đơn của bác sĩ và chưa có sản phẩm không kê đơn nào được thử nghiệm và phê duyệt để điều trị ghẻ. Khoa côn trùng học của University of Kentucky bổ sung rằng ngứa dữ dội có thể kéo dài đến một tháng sau điều trị, nên còn ngứa không có nghĩa là điều trị đã thất bại — việc đó do bác sĩ đã kê đơn đánh giá.

Đây là những loài mạt đứng sau các đợt bị cắn trong nhà bất ngờ, không rõ nguyên nhân. Khoa côn trùng học của University of Kentucky đưa ra kích thước: mạt gà phương bắc dài khoảng 0,2 mm, nhỏ cỡ dấu chấm cuối câu; mạt chuột nhiệt đới dày khoảng bằng một chiếc thẻ tín dụng, 0,03 inch; mạt gà (mạt gia cầm) trông như một hạt tiêu đen li ti, khoảng 0,04 inch.

Mạt gà xâm nhập từ tổ chim bị bỏ hoang, chim cảnh hoặc gia cầm nuôi ở sân nhà, và gây phát ban cùng ngứa tại chỗ. Mạt chuột vào nhà khi việc diệt chuột khiến mạt phải rời đi tìm vật chủ mới, và vết cắn của chúng có thể gây kích ứng, đôi khi viêm da gây đau, kéo dài 2 đến 3 ngày. Mạt gia cầm cắn đau, chủ yếu về đêm, để lại các tổn thương nhỏ màu đỏ.

Việc kiểm soát nhắm vào nguồn gốc: bịt các lối chim ra vào và dỡ bỏ tổ, ngăn chặn và tiêu diệt chuột, và xử lý căn nhà thay vì bôi thuốc lên da.

Bốn câu hỏi giúp thu hẹp nhanh.

• Ngứa có dữ dội nhất về đêm, ở kẽ ngón tay, cổ tay và các nếp gấp da, kèm phát ban trông như mụn nhọt không? Đó là kiểu biểu hiện mà CDC gắn với ghẻ, và cần được bác sĩ thăm khám
• Vết cắn có chạy dọc theo mép quần áo, với các nốt sưng cứng ngứa trong vòng 24 giờ không? Xem mò đỏ cắn
• Có những đốm sẫm màu, di chuyển chậm trên các bề mặt sáng màu sau khi dỡ tổ chim hoặc diệt chuột không? Mạt gà và mạt chuột phù hợp
• Ngứa có tập trung thành cụm ở cẳng chân không? Xem bọ chét cắn

Khoa côn trùng học của University of Kentucky lưu ý rằng chưa ghi nhận mạt gà truyền bất kỳ bệnh nào sang người, và chúng không thể sinh sản bằng máu người — không được hút máu chim, chúng sẽ chết.

Mạt thường là thủ phạm bị nghi ngờ khi không nhìn thấy gì, và đó chính là lúc cần thận trọng. Hướng dẫn về các vết cắn bí ẩn của khoa côn trùng học University of Kentucky liệt kê các nguyên nhân từ môi trường — sợi từ giấy, vải, vật liệu cách nhiệt và bìa các-tông, tĩnh điện, các chất ô nhiễm bay hơi trong nhà — và các nguyên nhân y khoa gồm mang thai, tiểu đường, rối loạn gan, thận và tuyến giáp, zona, dị ứng thực phẩm, thuốc và căng thẳng. Câu hỏi quyết định của hướng dẫn này là đã có ai thực sự nhìn thấy hoặc bắt được con côn trùng nào chưa, và khuyến cáo không xử lý khi chưa xác nhận có sinh vật gây hại.

Penn State Extension cũng nói như vậy: hãy mô tả triệu chứng cho bác sĩ hoặc bác sĩ da liễu, cố gắng bắt được mẫu vật, và không phun hay bôi thuốc diệt côn trùng hoặc thuốc xua đuổi lên đồ dùng trong nhà, thú cưng hay chính bạn trước khi biết rõ chuyện gì đang xảy ra.

Nếu bạn bắt được con gì đó, hãy chụp ảnh nó trên một bề mặt sáng màu và ứng dụng sẽ nhận dạng. Nếu không bắt được, bước tiếp theo là đi khám bác sĩ. Không có nội dung nào ở đây là chẩn đoán.