Nhận biết vết muỗi đốt: Nốt sưng, thời gian, cách giảm ngứa

CDC mô tả hai biểu hiện bình thường, và cả hai đều là vết muỗi đốt. Thứ nhất là một nốt sưng phồng, hơi đỏ, xuất hiện vài phút sau khi bị đốt. Thứ hai là một nốt cứng, ngứa, màu nâu đỏ — hoặc một cụm nốt như vậy — xuất hiện khoảng một ngày sau. Một bài tổng quan năm 2022 trên Journal of Asthma and Allergy đưa ra số liệu cho chính hai giai đoạn này: một sẩn phù tròn xuất hiện ngay, đường kính 2 đến 10 mm, xung quanh ửng đỏ, đạt đỉnh sau 20 đến 30 phút; sau đó là các sẩn ngứa có kích thước tương tự, đạt đỉnh sau 24 đến 36 giờ và mờ dần trong những ngày tiếp theo.

Chính độ trễ đó khiến nhiều người xác định sai thời điểm bị đốt. Một cụm nốt cứng phát hiện vào sáng thứ Ba có thể đã bị đốt từ tối thứ Hai ngoài sân, chứ không phải trên giường qua đêm — điều này quan trọng khi bạn đang cố phân biệt giữa muỗi và rệp giường.

Nốt sưng là phản ứng của cơ thể bạn, không phải tổn thương do muỗi gây ra. Muỗi cái khi hút máu sẽ tiêm nước bọt vào, và bài tổng quan năm 2022 giải thích rằng histamin có trong nước bọt gắn vào các thụ thể histamin trên đầu dây thần kinh, trong khi các protein trong nước bọt kích hoạt tế bào mast giải phóng thêm histamin cùng với tryptase và leukotrien.

Vì đây là một phản ứng miễn dịch, nó thay đổi theo mức độ tiếp xúc. Bài tổng quan mô tả một tiến trình suốt cuộc đời qua năm giai đoạn: ban đầu không phản ứng, sau đó chỉ có phản ứng muộn, rồi cả phản ứng tức thì lẫn muộn, rồi chỉ còn phản ứng tức thì, và cuối cùng lại không phản ứng — đó là lý do người sống lâu năm ở vùng nhiều muỗi thường phản ứng ít hơn khách đến thăm. Những nhóm được mô tả là phản ứng mạnh nhất gồm trẻ em, người làm việc ngoài trời, người chưa từng tiếp xúc với muỗi ở địa phương, và người có bệnh cơ địa dị ứng như chàm hoặc hen suyễn.

Một sẩn phù lớn hơn 5 mm xuất hiện trong vòng vài phút đến vài giờ được bài tổng quan năm 2022 gọi là phản ứng tại chỗ diện rộng, và người gặp phản ứng này có thể được chẩn đoán dị ứng muỗi. Hội chứng Skeeter là thuật ngữ chỉ tình trạng đỏ, nóng, sưng và ngứa tại chỗ sau khi bị muỗi đốt, kèm theo sốt và đôi khi sưng hạch bạch huyết.

Bài tổng quan lưu ý hai điều đáng biết về hội chứng Skeeter. Nó có thể trông giống viêm mô tế bào — một bệnh nhiễm trùng da cần dùng kháng sinh — nhưng được phân biệt ở chỗ xuất hiện trong vòng vài giờ sau một lần bị muỗi đốt đã biết rõ. Và nó tự khỏi trong 3 đến 10 ngày. Phân biệt hai tình trạng này là việc của bác sĩ, không phải việc của một bức ảnh — nếu vết đốt sưng to bất thường và bạn bị sốt, hãy đi khám.

Lời khuyên của CDC ngắn gọn và cụ thể. Rửa vết đốt bằng xà phòng và nước. Chườm túi đá trong 10 phút để giảm sưng và ngứa. Nếu muốn dùng mẹo tại nhà, hãy trộn một thìa canh baking soda với lượng nước vừa đủ để tạo thành hỗn hợp sệt, đắp trong 10 phút rồi rửa sạch. Lựa chọn còn lại là kem chống ngứa hoặc kem kháng histamin không kê đơn, dùng theo hướng dẫn của sản phẩm. CDC cũng khuyên tránh gãi vết đốt.

Lý do cần ngừng gãi không phải chuyện thẩm mỹ. Da bị trầy là con đường khiến vết đốt bị nhiễm trùng, và theo mô tả của CDC, vết đốt bị nhiễm trùng trông đỏ, sờ thấy ấm, hoặc có một vệt đỏ lan rộng ra từ đó. Hãy đến gặp nhân viên y tế nếu điều đó xảy ra hoặc nếu các triệu chứng trở nặng hơn.

CDC nêu tên các hoạt chất trong thuốc chống côn trùng được EPA đăng ký: DEET, picaridin (ngoài Hoa Kỳ còn gọi là KBR 3023 hoặc icaridin), IR3535, dầu khuynh diệp chanh (oil of lemon eucalyptus), para-menthane-diol và 2-undecanone. Ba chất cuối có nguồn gốc thực vật. American Academy of Dermatology gợi ý dùng DEET 20 đến 30 phần trăm trên vùng da hở và quần áo, thoa kem chống nắng trước, để khô, rồi mới thoa thuốc chống côn trùng — và không dùng sản phẩm kết hợp kem chống nắng với thuốc chống côn trùng.

Về trang phục, CDC khuyên mặc áo dài tay và quần dài rộng rãi, cùng quần áo và đồ dùng đã được xử lý bằng permethrin, một loại thuốc trừ sâu giúp diệt hoặc xua đuổi muỗi. Sản phẩm permethrin không được dùng trực tiếp lên da. Vì CDC lưu ý muỗi đốt cả ngày lẫn đêm, không có thời điểm nào trong ngày mà việc che chắn là không cần thiết.