Nhận biết vết ong đốt: ong mật hay ong bắp cày đã đốt bạn

Manh mối đầu tiên là ngòi có còn trong da hay không. Ong mật để lại ngòi và túi nọc; ong bắp cày thì không, và có thể đốt nhiều lần.

Sau đó, tổ ong cho bạn biết nhiều hơn vết đốt. Bộ môn côn trùng học của University of Kentucky mô tả ong giấy (paper wasp) làm tổ hình chiếc ô bằng vật liệu giống giấy ở những nơi kín đáo — dưới mái hiên, máng xối và gờ tường, hoặc trong gác mái, chuồng trại và nhà kho. Ong vò vẽ làm tổ lớn màu xám trông như một quả bóng bầu dục phình to, gắn vào cây, bụi rậm hoặc tường nhà. Ong vàng làm tổ dưới đất trong hang cũ của sóc chuột hoặc loài gặm nhấm, hoặc dưới đá, tấm hứng nước máng xối và thanh gỗ cảnh quan, và cũng trong tường đá, gầm nhà, gác mái và sau lớp ốp tường ngoài.

Ong giấy có eo rất nhỏ, và ong giấy châu Âu có hoa văn vàng đen rất giống ong vàng, nên hai loài này thường bị nhầm lẫn.

Bộ môn côn trùng học của University of Kentucky giải thích quy luật theo mùa: vào cuối hè và đầu thu, các đàn ong vàng sắp trưởng thành và rất nhiều ong thợ ra ngoài kiếm ăn. Đó là lúc chúng xuất hiện tại các buổi tụ tập ngoài trời, quanh thùng rác và trên đồ ăn thức uống.

Cũng nguồn này xếp hạng mức độ rủi ro. Ong vàng được mô tả có lẽ là loài côn trùng đốt nguy hiểm nhất tại Hoa Kỳ và thường đốt nếu tổ bị động. Ong vò vẽ khó kiểm soát và nguy hiểm hơn ong giấy rất nhiều. Ong giấy không hung dữ lắm, dù vẫn có thể đốt khi tổ bị động.

Khi tổ bị đe dọa, cả đàn có thể tấn công phối hợp, vì vậy bị đốt nhiều vết cùng lúc thường có nghĩa là đã đụng phải tổ chứ không phải một con đơn lẻ tự vệ.

American College of Allergy, Asthma and Immunology chia phản ứng do côn trùng đốt thành ba loại.

• Phản ứng tại chỗ thông thường: đau, sưng và đỏ chỉ ở vị trí vết đốt. Rửa bằng xà phòng và nước rồi chườm đá
• Phản ứng tại chỗ lớn: sưng lan ra ngoài vị trí vết đốt, đến mức một vết đốt ở cẳng tay có thể làm sưng cả cánh tay. Thường đạt đỉnh hai đến ba ngày sau khi bị đốt, có thể kéo dài một tuần hoặc hơn, và không đe dọa tính mạng
• Phản ứng toàn thân: nổi mề đay, ngứa và sưng ở những vùng khác ngoài vị trí vết đốt, tức ngực, khó thở, khàn giọng hoặc sưng lưỡi hay cổ họng. Sốc phản vệ nặng có thể gây chóng mặt, tụt huyết áp đột ngột, mất ý thức hoặc ngừng tim

Tình trạng sưng của phản ứng tại chỗ lớn trông đáng sợ nhưng tự nó không phải là cấp cứu dị ứng. Các phản ứng ở xa vị trí vết đốt mới là cấp cứu.

Nếu ngòi còn trong da, ACAAI khuyên lấy ra bằng cách cạo vùng da bằng một vật có cạnh thẳng như thẻ tín dụng, không bóp ngòi hay dùng nhíp, vì có thể làm tiết thêm nọc. NHS cũng hướng dẫn tương tự, dùng móng tay.

Sau đó rửa vết đốt bằng xà phòng và nước rồi chườm đá. NHS bổ sung chườm lạnh ít nhất 20 phút nếu vùng da bị sưng, dùng thuốc giảm đau nếu cần, thuốc kháng histamine hoặc kem hydrocortisone để giảm ngứa, cùng lời khuyên luôn áp dụng là không gãi.

Với những ai đã được kê epinephrine dạng tiêm, ACAAI khuyên luôn mang theo bên mình và đi khám ngay sau khi sử dụng. Bộ môn côn trùng học của University of Kentucky cũng nói thẳng: người có phản ứng dị ứng không nên chờ xem triệu chứng có tự hết hay không.

NHS liệt kê các dấu hiệu sốc phản vệ cần gọi cấp cứu ngay lập tức: sưng môi, miệng, cổ họng hoặc lưỡi; khó thở hoặc thở khò khè; cổ họng thắt lại; da, lưỡi hoặc môi chuyển sang màu xanh tím, xám hoặc nhợt nhạt; lú lẫn hoặc ngất xỉu. NHS cũng khuyên cần được tư vấn khẩn cấp nếu triệu chứng nặng hơn, nếu vết đốt ở miệng, cổ họng hoặc mắt, nếu bạn thấy chóng mặt, sốt cao, bị đốt nhiều lần, hoặc từng có phản ứng dị ứng nghiêm trọng trước đây.

Quy mô của vấn đề rất đáng lưu ý. ACAAI báo cáo trung bình 72 ca tử vong mỗi năm do bị côn trùng đốt tại Hoa Kỳ, và từ 1,6 đến 5,1 phần trăm người Mỹ từng trải qua phản ứng có thể gây tử vong. Về kiểm soát lâu dài, tổ chức này mô tả liệu pháp miễn dịch bằng nọc côn trùng mang lại khả năng bảo vệ tới 98 phần trăm.

Không nội dung nào ở đây là chẩn đoán. Bác sĩ chuyên khoa dị ứng là người quyết định bạn có cần kê đơn thuốc hay không.